Зміцер Дашкевіч: Ніколі не здраджваў свайму сумленню і людзям, з якімі працаваў

timthumb.php Адзін з самых вядомых маладзёжных лідараў Беларусі, сябра “Маладога фронту” Зміцер Дашкевіч распавёў сайту palitviazni.info пра тое, як і чаму ў свой час прыйшоў у апазіцыю, праз што яму давялося прайсці, адстойваючы ўласныя перакананні, а таксама пра тое, чаму беларускім дэмакратам позна аб’ядноўвацца.

– Зміцер, давайце з самага пачатку… Што падштурхнула вас да прыходу ў шэрагі беларускай апазіцыі?

– Я вырас у звычайнай беларускай інтылегентнай сям’і. Бацькі былі журналістамі. У працы выкарыстоўвалі беларускую мову, але ў побыце мы размаўлялі па-расейску. Не скажу, што я адразу стаў цікавіцца гісторыяй, палітыкай, але моцны ўплыў на мяне аказалі вынікі рэферэндуму, на якім наш гістарычны бел-чырвона белы сцяг быў замененены на той, што мы маем зараз. Я не мог даць сабе рады, душу свідравала пытанне: “Як?! Як беларусы добраахвотна змаглі адмовіцца ад сваёй гісторыі, ад сваіх каранёў?!” Тады мне было гадоў чатырнаццаць. Пазней я пераехаў у Мінск, было гэта недзе ў 2000-м годзе. У Беларусі тады стала ўмацоўвацца дыктатура, шыралася беззаконне. Я працаваў на адным з хімічных прадпрыемстваў у Зялёным Лузе. У размовах з калегам па працы мы прыйшлі да таго, што, каб змагацца з беззаконнем, трэба сыходзіць у апазіцыю. Таварыш сказаў: “Я ведаю, дзе месцяцца апазіцыянеры”. Аднойчы мы селі ў трамвай і прыехалі ў знакамітую управу партыі БНФ – на Варвашэні, 8. Так усё і распачалося…

– Хацелі зменаў у краіне?

– Тады, напярэдадні выбараў 2001 года, калі адзіным кандыдатам ад апазіцыі быў Уладзімір Ганчарык, унутры апазіцыі сапраўды была эйфарыя. Гэта зараз, калі апазіцыйная акцыя збірае 1000-2000 чалавек, яна ўжо лічыцца паспяховай. А шаснацаць гадоў таму ў кожную з дзевяці раённых мінскіх Радаў партыі БНФ штотыдня прыходзіла па 50-100 чалавек. Людзі і сапраўды верылі ў хуткія перамены, працавалі на гэта. Вынікі кампаніі 2001 году вядомыя: апазіцыйны лідар заклікаў разыходзіцца па дамах усіх тых, хто прыйшоў яго падтрымаць. З прыхільнікамі “Маладога фронту” тады асабліва ніхто не лічыўся, маўляў, што з вамі шкалярамі размаўляць. Я памятаю, што было крыўдна да слёз. Хаця ў маладзёжных арганізацый на той момант можа і не было ўнутранага аўтарытэта, унутранай моцы. Але мы шчыра верылі ў тое, што вось шкаляры падрастуць, змогуць галасаваць і ў 2006-м мы абавязкова пераможам.

– Але і ў 2006-м перамогі не адбылося, а вас у першы раз прыцягнулі да крымінальнай адказнасці.

– Так, і было гэта па артыкуле “За дзейнасць ад імя незарэгістраванай арганізацыі”. Для таго, каб збіць пратэстную хвалю, уладзе трэба было нешта тэрмінова прыдумаць. І прыдумалі гэты артыкул. Тая мая справа цягнулася месяцаў дзевяць, і я ведаў, што мяне чакае зняволенне. Хаця следчыя супакойвалі: “Дзімка, не хвалюйся, штраф табе дадуць і выйдзеш”. Ага, думаю, выйду… Сталі б мяне на Валадарцы трымаць для таго, каб у выніку штраф выпісаць. Ці было страшна? Я проста ведаў, што мяне пасадзяць. Што тычыцца ўмоў, у якіх мяне тады ўтрымлівалі, то пісхалагічна я быў да гэтага гатовы. Да таго, як трапіць на Валадарку, у мяне быў досвед знаходжання на “сутках” на Акрэсціна. Таму “Валадарка” не спалохала – тая самая драўляная “сцэна”, тое самае смярдзючае паветра. Я сядзеў і чакаў суда. Хаця магчымасць пазбегнуць пакарання была. Той крымінальны артыкул напісаны вельмі хітра. У выпадку, калі ты прызнаеш, што дзейнічаў ад імя незарэгістраванай арганізацыі, падпісваеш адпаведныя паперы, то адказнасць з цябе здымаюць. Але я не мог так паступіць. Дзеля сябе, дзеля ўласнага сумлення, не мог здрадзіць людзям, з якімі працаваў. Таму абраў тактыку ніяк не кантактаваць са следчымі – я ўпэўнены, што гэта б нічога не змяніла.

— Наступным разам пад “крыміналкай” вы апынуліся ў 2010-м. Няўжо не ведалі, што супраць вас магчымыя правакацыі?

– Ведаў. За некалькі дзён да выбараў “маладафронтаўцы”, якія збіраліся быць на Плошчы, пакінулі ўласныя кватэры, адключылі мабільныя тэлефоны. Груба кажучы, мы проста бадзяліся па горадзе. Хто і як нас вылічыў – для мяне дагэтуль загадка. А правакацыя, пасля якой мяне абвінавацілі ў “хуліганцы”, была выканана дастаткова непрафесійна. Іду, бачу, што стаяць нейкія людзі. Адзін кажа па мабільніку: “О, вось тут Дашкевіч, што з ім рабіць?” І адразу ж: “Міліцыя, нас збіваюць!”. Ну і міліцыя, натуральна, у момант з’явілася. Потым, на судзе, я заявіў два хадайніцтвы. Па-першае, настойваў на тым, каб “пацярпелыя” паказалі свае твары, а не давалі паказанні праз сцяну. І другое – я настойваў на тым, каб падчас судовага следства былі ўлічаны размовы з мабільных у тым раёне, дзе адбылося здарэнне. Проста гэта б яскрава засведчыла, што правакацыя з маім затрыманнем была арганізавана. Але суд адхіліў іх.

– Падчас гэтай крымінальнай справы да вас ставіліся, як да рэцэдывіста?

– Гэтай справай займаліся супрацоўнікі аддзела па раскрыцці цяжкіх злачнстваў – людзі, якія павінны лавіць забойцаў, гвалтаўнікоў і іншых небяспечных элементаў. А тут я, лідар “Маладога фронту”. Памятаю, як на допыты следчы прыносіў мне шакалад, неяк нават падбадзёрваў. А яшчэ быў адзін ахоўнік, перадпенсійнага ўзросту, які скардзіўся на жыццё: Ён казаў: “Навошта мне ўсё гэта, што я раблю? Звольнюся, не магу болей трываць”. Я пасля таго, як выйшаў з турмы, аднойчы сустрэў яго ў ГУМе. “Ну, што, – пытаюся, – звольніліся?” Якое там! Як працаваў чалавек, так і працуе. І людзі па-рознаму гэта апраўдваюць: у мяне, маўляў сям’я, дзеці… Гэтым можна, здаецца, апраўдаць усё.

— На вашую думку, рэпрэсіўная сістэма ў Беларусі ўжо адпрацавана?

– Безумоўна. І галоўнае, на што я звярнуў бы ўвагу, дык гэта на тое, што сумлення там застаецца ўсё менш. Калі яшчэ з дзесяць гадоў таму суддзя мог прымусціць перапісаць міліцыянтаў пратакол і замест таго, што “Дашкевіч у тры гадзіны ночы лаяўся матам”, там з’яўлялася “Дашкевіч развешваў бел-чырвона-белыя сцягі” (што і было праўдай), то з часам нават да гэтых фармальнасцяў у судах сталі ставіцца больш вольна. Усё, што скажуць сведкі абвінавачання, прымаецца.

– Апошнім часам нешта не чуваць пра гучныя акцыі з удзелам сябраў “Маладога Фронту”.

– Скажыце, а каго зараз чуваць? У краіне быццам бы ёсць палітычныя партыі, апазіцыйныя сілы са спісачным складам у тысячы людзей. Іх чуваць? Таксама не. А “Малады фронт” не мае фінансавання, зарэгістраваны мы не ў Беларусі, усё што робіцца намі, робіцца за ўласныя сродкі.

– Дык можа ў адзінстве сіла? Можа трэба аб’яднацца?

– Я чуў пра ідэю Міколы Статкевіча правесці Кангрэс дэмакратычных сіл. Ідэя добрая, хоць і не новая. Але, на маю думку, зараз весці гаворку пра поўнае аб’яднанне позна. Апазіцыя раздроблена. Аб’ядноўвацца трэба было гадоў дзесяць таму. А зараз… Увогуле, лідары многіх апазіцыйных партый самі па сабе нядрэнныя людз, але за многімі цягнецца цэлы шлейф нявыкананых абавязальніцтваў. Таму казаць пра суцэльнае аб’яднананне дэмакратычных, на маю думку, проста не выпадае.

palitviazni.info

Іншыя палітычныя вязьні